Dari Tanimbar Ke Dunia

”Van Tanimbar naar de wereld.”

Jaflaum is een Molukse familienaam en adatnaam, afkomstig van het eiland Larat in de Tanimbar-eilanden, in de Zuidoost-Molukken. Via voormalig Nederlands-Nieuw-Guinea komt de naam sinds 1962 ook in Nederland voor.

VOORWOORD

Bij veel Molukse families in Nederland begint het verhaal bij vaders, opa’s of overgrootvaders die in het KNIL dienden en aan Nederlandse zijde vochten. Na de onveilige situatie in Indonesië kwamen zij zogenaamd tijdelijk naar Nederland, met beloften die voor veel gezinnen uiteindelijk niet werden waargemaakt. Ze kwamen terecht in woonoorden, Molukse wijken en andere gemeenschappen, vaak onder moeilijke omstandigheden en met trauma’s die generaties lang voelbaar bleven.

Bij de familie Jaflaum loopt dat verhaal anders. De geschiedenis gaat niet via het bekende KNIL-verhaal, maar via Larat op de Tanimbar-eilanden, voormalig Nederlands-Nieuw-Guinea en uiteindelijk Nederland. Daardoor kent de familie Jaflaum geen gewoon aankomstverhaal, maar een eigen route.

Het is ook een familie van weinig woorden. Van onbekende omstandigheden, stiltes en dingen waar niet over werd gesproken. Van strengheid, afstand, ruzie en pijn, en soms zelfs van onverklaarbare breuken binnen het eigen bloed.

Dit onderzoek gaat over de geschiedenis waar een deel van mij vandaan komt. Niet alleen omdat ik het interessant vind, omdat het informatief is of omdat het voor mijn afstuderen is, maar omdat het voor mij voelt als een pleister op een oude wond die zo’n twintig jaar geleden ontstond.

Het is opgebouwd en onderzocht door mij, Soné Jaflaum-Peters: half Nederlands en half Moluks, vierde generatie Molukker in Nederland, afstammeling van Jaflaun en Kanikir, en via andere familietakken ook van Matrutty uit Tanimbar. Absalom en Martha, over wie je gaat lezen, zijn mijn oyangs.

Op mijn eigen manier en als zoektocht. Niet samen met de familie, maar op eigen kracht. En tóch met antwoorden.

Omdat ik nooit vergeet waar een deel van mij vandaan komt.

Jaflaum op de kaart

Hieronder vind je de plekken waar Jaflaums over de hele wereld gevestigd zijn.

JAFLAUM IS GEVESTIGD IN

Arnhem, Larat, Ambon, Saumlaki, Oehak, Watoeroe, Sofifi, Nijmegen, Makassar, Kendari, Sungguminasa, Sorong, Jayapura, Sentani, Merauke, Morobe, Jakarta, Bogor, Tangerang, Bandung, Pekanbaru, Riau Silip, Balikpapan, Medan, Stabat, Padang en Seoul.

SCHRIJFWIJZEN VAN DE FAMILIENAAM

Binnen de familie komen meerdere schrijfwijzen van de familienaam voor. De oorspronkelijke en officiële schrijfwijze is Jaflaun, met een n. Deze vorm komt vooral buiten Nederland voor, met name in Indonesië, en lijkt terug te gaan op de oudere schrijfwijze Yaflaun. De naam is afkomstig uit het Fordata, de lokale taal van Tanimbar. Het gaat dus niet om Moluks-Maleis of Bahasa Indonesia, maar om een naam met een eigen Tanimbarse taalkundige oorsprong.

In Nederland wordt daarnaast ook de variant Jaflaum, met een m, gebruikt. Deze schrijfwijze is waarschijnlijk ontstaan door een administratieve registratiefout, een verkeerde opgave of een fonetische omzetting bij officiële documenten. Dat kan zijn gebeurd bij paspoort- of visumaanvragen, bij inschrijving of registratie bij de gemeente, tijdens de naturalisatie in Nederland of door een andere administratieve reden.

Omdat Jaflaun en Jaflaum bijna hetzelfde klinken, zijn beide vormen binnen de Nederlandse tak van de familie in gebruik geraakt. Toch geldt Jaflaun als de oorspronkelijke schrijfwijze van de familienaam. In Nederland gebruikt een kleiner deel deze vorm nog, terwijl de variant Jaflaum hier vaker voorkomt. In Indonesië wordt de naam daarentegen grotendeels geschreven als Jaflaun, met een n.

/jɑfˈlɑun/ – /jɑfˈlɑum/

NAAM, OORSPRONG EN VERSPREIDING

Naar schatting dragen wereldwijd zo’n 125 tot 150 mensen officieel de achternaam Jaflaum. Daarmee behoort de naam tot de zeldzaamste achternamen ter wereld. De naam stamt uit het Fordata, de lokale taal van Tanimbar: een Austronesische taal die al circa 1000 tot 2000 jaar bestaat.

Ongeveer twintig procent van de naamdragers woont in Nederland, terwijl circa tachtig procent verbonden is aan de Molukken en andere delen van Indonesië.

Reken je iedereen mee die via bloed of afstamming met de familie verbonden is, dan loopt dat aantal vermoedelijk op richting de 200 à 250 personen. Het gaat hierbij om een schatting; het aantal directe naamdragers ligt rond de 125 tot 150.

De naam vindt zijn oorsprong op Larat, een van de Tanimbar-eilanden. Tegenwoordig komt de naam niet alleen op de Molukken voor, maar ook in andere delen van Indonesië, waaronder Papua, Sulawesi, Makassar en grote steden als Jakarta. In Nederland bestaat een kleinere familietak, vooral in Arnhem, Nijmegen en de omliggende regio in centraal Gelderland, met daarnaast een enkele naamdrager in Amsterdam.

in het memoriam

statistieken

DISCLAIMER

Geen enkele informatie is ooit 100% waterdicht. Deze reconstructie is gebaseerd op eigen onderzoek: door losse lijnen aan elkaar te verbinden ontstaat geleidelijk een groter geheel. Er staan dan ook hypotheses en open vraagstukken in, maar in grote lijnen moet het kloppen.

Uiteindelijk komt de waarheid altijd boven water; of die nu prettig is of niet. En juist dat maakt het uniek: sommige dingen doen pijn, maar mogen nooit vergeten worden.

Met grote dank aan iedereen die informatie en bronnen heeft verschaft: Joost Tanasale en de familie Tanasale, Olivia Jaflaun, het Nationaal Archief, het Utrechts Archief, Museum Maluku, Papua Erfgoed, Papua Dalam Hatiku, het ahiolo-weblog en west-papua.nl.

Met bijzondere dank aan het Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis (t.a.v. Nederlands-Indonesische betrekkingen 1950–1963), voor deze index waarin de telegrammen, transcripties en stukken van de regering en de Tweede Kamer zijn ontsloten; en in het bijzonder aan de familie Jaflaun, aan Pieter Johan Tanasale en aan Absalom zelf: zij die deze periode hebben geleefd, vastgelegd en deels doorgegeven.